بارداری در بیماران مبتلا به صرع نیازمند برنامهریزی دقیق، پایش منظم و تنظیم مناسب داروهای ضدتشنج است. هدف اصلی در این دوران، حفظ کنترل کامل تشنج در کنار تأمین سلامت مادر و جنین است. از آنجا که بارداری میتواند بر سطح خونی برخی داروهای ضدصرع اثر بگذارد، پیگیری منظم توسط متخصص مغز و اعصاب و متخصص زنان جهت مدیریت صرع در دوران بارداری ضروری است.
مدیریت صرع؛ پیش از بارداری
پیش از اقدام به بارداری، ارزیابی دقیق وضعیت بیمار و تنظیم برنامه درمانی اهمیت زیادی دارد. توصیههای اصلی در این مرحله عبارتاند از:
- مصرف اسید فولیک ۵ میلیگرم روزانه از حداقل سه ماه پیش از بارداری آغاز شود و تا پایان سهماهه اول ادامه یابد.
- سطح سرمی لاموتریژین و در صورت امکان لووتیراستام پیش از بارداری اندازهگیری و بهعنوان سطح پایه ثبت شود.
- داروهای ضدصرع بدون نظر پزشک نباید قطع یا کاهش داده شوند.
- رعایت خواب منظم و کافی، بهویژه حداقل ۷ تا ۸ ساعت در شب، توصیه میشود.
برنامه پیگیری در دوران بارداری
در طول بارداری، بیمار باید تحت پیگیری منظم قرار گیرد تا در صورت تغییر وضعیت بالینی یا افت سطح داروها، اقدامات لازم جهت مدیریت صرع بهموقع انجام شود.
ویزیتهای نورولوژی
فواصل پیشنهادی ویزیت توسط متخصص مغز و اعصاب به شرح زیر است:
- تا هفته ۲۸ بارداری: هر ۴ هفته یکبار
- از هفته ۲۸ تا ۳۶: هر ۲ تا ۴ هفته یکبار
- پس از هفته ۳۶ تا زمان زایمان: هر ۱ تا ۲ هفته یکبار
پایش سطح داروهای ضدصرع
در دوران بارداری، تغییرات فیزیولوژیک بدن میتواند باعث کاهش سطح خونی برخی داروهای ضدصرع شود. به همین دلیل، پایش منظم داروها اهمیت ویژهای دارد.
لاموتریژین
- یک بار پیش از بارداری برای ثبت سطح پایه
- سپس هر ۴ هفته در طول بارداری
- هدف از پایش، حفظ سطح سرمی دارو نزدیک به مقدار پیش از بارداری است.
لووتیراستام
- ترجیحاً هر ۴ تا ۸ هفته
- در صورت بروز تشنج یا کاهش سطح دارو، تنظیم دوز انجام میشود.
لاکوزاماید
- اندازهگیری سطح سرمی بهصورت روتین ضروری نیست.
- تنظیم دوز معمولاً بر اساس وضعیت بالینی بیمار انجام میشود.
تنظیم احتمالی دوز داروها در بارداری
در بسیاری از بیماران، بهویژه در نیمه دوم بارداری، ممکن است نیاز به تغییر دوز داروهای ضدصرع وجود داشته باشد.
لاموتریژین
به علت افزایش کلیرانس دارو در دوران بارداری، ممکن است نیاز به افزایش دوز وجود داشته باشد. در برخی بیماران، دوز دارو ممکن است تا ۱.۵ تا ۲ برابر مقدار اولیه افزایش یابد.
لووتیراستام
در سهماهه دوم و سوم بارداری، ممکن است به افزایش دوز نیاز باشد.
کلوبازام
در صورت صلاحدید پزشک، ممکن است پیش از بارداری یا در اوایل بارداری بهتدریج کاهش یابد.
قطع ناگهانی کلوبازام اکیداً ممنوع است.
بررسیهای جنینی و سونوگرافیهای توصیهشده
پایش سلامت جنین در بارداری بیماران مبتلا به صرع باید طبق برنامه مشخص انجام شود. بررسیهای معمول شامل موارد زیر است:
هفته ۱۱ تا ۱۳+۶ روز
- سونوگرافی NT
- غربالگری سهماهه اول
هفتهی ۱۸ تا ۲۲
- آنومالی اسکن دقیق (Level II)
هفتهی ۲۲ تا ۲۴
- اکوکاردیوگرافی جنین
هفته ۲۸ تا ۳۲
- ارزیابی رشد جنین
هفتهی ۳۴ تا ۳۶
- بررسی مجدد رشد و سلامت جنین بر اساس نظر متخصص زنان
توصیههای مهم در طول بارداری
رعایت نکات زیر در کاهش خطر تشنج و حفظ ثبات درمانی اهمیت دارد:
- هیچ نوبت دارو نباید فراموش شود.
- از بیخوابی و استرس شدید باید پرهیز شود.
- در صورت بروز استفراغ مکرر و ناتوانی در مصرف دارو، باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
- بروز هر نوع تشنج، حتی اگر کوتاهمدت باشد، باید در اسرع وقت گزارش شود.
ملاحظات زمان زایمان
در روز زایمان نیز درمان ضدصرع باید ادامه پیدا کند و بیمار نباید داروهای خود را قطع کند.
- داروهای ضدصرع در روز زایمان باید ادامه یابند.
- قطع دارو در زمان زایمان ممنوع است.
- نوع زایمان بر اساس اندیکاسیونهای مامایی تعیین میشود و صرع بهتنهایی اندیکاسیون سزارین نیست.
مراقبتهای پس از زایمان
پس از زایمان، متابولیسم برخی داروها بهسرعت به وضعیت پیش از بارداری بازمیگردد. به همین دلیل، تنظیم مجدد درمان اهمیت دارد.
تنظیم مجدد دوز داروها
- سطح لاموتریژین معمولاً طی ۲ تا ۳ هفته پس از زایمان به مقدار پیش از بارداری بازمیگردد.
- بنابراین، دوز لاموتریژین باید طی ۱ تا ۲ هفته پس از زایمان بهتدریج به دوز قبل از بارداری کاهش یابد.
- سطح لاموتریژین بهتر است حدود ۱ تا ۲ هفته پس از زایمان مجدداً اندازهگیری شود.
شیردهی در بیماران مبتلا به صرع
در بسیاری از موارد، شیردهی در مادران مبتلا به صرع امکانپذیر است، اما باید متناسب با نوع داروی مصرفی ارزیابی شود.
- لاموتریژین: مجاز
- لووتیراستام: مجاز
- لاکوزاماید: قابل قبول با پایش نوزاد
- کلوبازام: با احتیاط و تحت نظر پزشک
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر در نوزاد، ارزیابی پزشکی ضروری است:
- خوابآلودگی شدید
- کاهش مکیدن شیر
- کاهش وزن
- شلی غیرعادی
علائم هشدار
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری پزشکی ضروری است:
- هرگونه تشنج
- کاهش سطح هوشیاری
- سردرد شدید و جدید
- ضعف یا بیحسی جدید در اندامها
- سقوط یا آسیب ناشی از تشنج
جمعبندی
مدیریت صرع در دوران بارداری نیازمند همکاری نزدیک میان بیمار، متخصص مغز و اعصاب و متخصص زنان است. تنظیم دقیق داروها، پایش منظم سطح سرمی برخی داروهای ضدتشنج، انجام بررسیهای جنینی و توجه به علائم هشدار، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد.
هدف درمان در این دوران، پیشگیری از تشنج و حفظ بارداری ایمن با کمترین خطر برای مادر و جنین است.
پیگیری منظم توسط دکتر رادنوش پشمفروش، متخصص مغز و اعصاب میتواند نقش مهمی در تنظیم ایمن داروهای ضدصرع، پایش وضعیت مادر و کاهش خطر بروز تشنج در دوران بارداری داشته باشد. گر که شما و یا عزیزانتان برای مدیریت صرع در دوران بارداری به مشورت پزشک متخصص نیازمندید میتوانید با ما تماس حاصل فرمایید. همچنین میتوانید برای آگاهی بیشتر پیج اینستاگرام دکتر رادنوش پشم فروش را دنبال کنید.
