یکی از مشکلات شایع یادگیری دیسلکسیا، نارسا خوانی یا خوانش پریشی است که در آن فرد در خوانش روان، رمزگشایی و املای کلمات و شناسایی صداهای گفتاری با مشکل مواجه می شود. این اختلال در روانشناسی نیز مورد توجه قرار گرفته است و بسیاری از روانشناسان در خصوص درمان این اختلال راهحلهایی ارائه دادهاند. بخش هایی از مغز که مسئول پردازش زبان است؛ در این اختلال دچار مشکل می شود. این اختلال ربطی به هوش ندارد و بسیاری از کودکان باهوش ممکن است دچار این مشکل شوند. در ادامه مطلب علل و علائم این بیماری بیشتر شرح داده می شود.
مهمترین علت های خوانش پریشی چیست؟
با وجود پیشرفت علم پزشکی هنوز پزشکان نتوانسته اند؛ دلیل کاملاً مشخصی را برای اختلال خوانش پریشی پیدا کنند. بسیاری از متخصصان عقیده دارند که این مشکل میتواند ریشه وراثتی و ژنتیکی داشته باشد. برخی از عواملی که باعث افزایش احتمال ابتلا به خوانش پریشی میشوند؛ عبارتند از:
سابقه خانوادگی: موتاسیون در ژن DCDC2 می تواند با اختلال نارسا خوانی ارتباط داشته باشد. والدین میتوانند این جهش را به فرزندان خود منتقل کنند و آنها را نیز به این اختلال دچار کنند.
آسیب مغزی: اگر در اثر آسیب های مغزی مانند سکته مغزی ناحیه مربوط به پردازش زبان دچار مشکل شود؛ می تواند اختلال نارسا خوانی را به وجود آورد. بخشی از قشر مخ مانند ناحیه بروکا که در لوب پیشانی نیمکره چپ مغز قرار دارد؛ جزو مهمترین قسمت ها برای پردازش زبان است. اگر این ناحیه دچار اختلال و آسیب شود می تواند اختلال های مربوط به زبان را به وجود آورد.
زایمان زودرس: احتمال ابتلا به این اختلال در نوزادانی که به صورت نارس به دنیا می آیند بیش از نوزادانی است که به موقع به دنیا می آیند. علت آن می تواند عدم رشد کامل قسمت هایی از قشر مخ که مسئول پردازش زبان هستند؛ باشد.
قرار گرفتن مادر در معرض موتاژن ها در دوران بارداری: این عامل میتواند احتمال ابتلا به این اختلال را افزایش دهد. مصرف نیکوتین و الکل در دوران بارداری، مصرف برخی از مواد شیمیایی و داروهای ممنوعه و قرار گرفتن در معرض برخی عوامل عفونی میتواند رشد مغز در دوران جنینی را تحت تاثیر قرار دهد و فرد با اختلال خوانش پریشی به دنیا بیاید.
علائم مربوط به خوانش پریشی چیست؟
علائم خوانش پریشی کاملاً به نوع اختلال وابستگی دارد؛ به همین سبب لازم است قبل از پرداختن به علائم این اختلال، انواع این اختلال به صورت مختصر بررسی شود.
البته به این نکته باید توجه کرد که تا کنون به صورت رسمی انواع دیسلکسیا طبقه بندی نشده است و برخی از پژوهشگران طبق علائم افراد آنها را گروه بندی کردهاند. رایج ترین انواع خوانش پریشی عبارتند از:
نوع فنولوژی دیسلکسیا: این نوع اختلال دیسلکسیا به نارسا خوانی نویسندگی مشهور است. فرد در این نوع اختلال در تجزیه کلمات دچار مشکل می شود و نمی تواند صداها را با شکل نوشتن آنها هماهنگ کند.
نارساخوانی سطحی: در این دیسلکسیا که با نام ناهویدا و دیداری نیز معروف است؛ فرد با فرم نوشتاری کلمات، یادآوری و یادگیری آن ها به مشکل بر می خورد.
اختلال نامگذاری سریع: در این اختلال فرد در به زبان آوردن یک حرف یا عدد در هنگام مشاهده آن مشکل دارد.
دیسلکسیا نقص مضاعف: در این اختلال فرد در جداسازی صدا ها برای نامگذاری حروف و اعداد مشکل دارد.
سایر علائم مربوط به این اختلال عبارتند از:
- عدم تشخیص جهت راست از چپ در برخی از مواقع
- مشکل یادگیری در ریاضیات
- تاخیر در صحبت کردن در سنین رشد
- اشکال در درک معنی کلمات
- چالش برانگیز بودن گفتن لغات هم قافیه
- مشکل در هجی کردن کلمات
- اشکال در پردازش صدا های بیش از ۲ هجا
- مشکل در به خاطر سپردن روز های هفته و ماه های سال
- داشتن هماهنگی کمتر نسبت به همسالان خود
از طریق چه روشهایی امکان درمان دیسلکسیا وجود دارد؟
قبل از اقدام برای درمان بیماری دیسلکسیا ابتدا باید این بیماری توسط متخصص مغز و اعصاب یا روانشناس تشخیص داده شود و مورد تایید قرار بگیرد. علائم مربوط به دیسلکسیا با افزایش سن تغییر پیدا می کند به همین سبب با توجه به سن بیمار بررسی علائم انجام می شود. تمامی افراد مبتلا به این اختلال از بدو تولد دچار این مشکل نشده اند و در اثر آسیب های مغزی به صورت اکتسابی به این اختلال دچار شدهاند به همین سبب این مورد باید در هنگام تشخیص مد نظر قرار بگیرد.
برای تشخیص این اختلال پزشک از تست های مختلفی مانند درک مطلب، رمزگشایی و دانش واژگان بهره می گیرد سپس با توجه به نوع اختلال، میزان پیشرفت آن و سن بیمار روش های درمان پیشنهاد می شود. روش های درمانی که برای دیسلکسیا در نظر گرفته می شوند؛ بیشتر جنبه روان درمانی دارد و روشی که بخواهد از طریق دارو یا جراحی این مشکل را برطرف کند وجود ندارد.
رایج ترین روش های درمانی برای کودکان عبارتند از:
خانواده درمانی: روانشناسان روی نقش حمایتی خانواده برای درمان مبتلایان دیسلکسیا تاکید زیادی می کنند. خانواده ها باید از کودک حمایت کنند و با راهکارهایی که به آنها آموزش داده می شود با کودک خود تمرین کنند. والدین باید با مدرسه تعامل جدی داشته باشند و مربیان را مطلع کنند. از سرزنش کردن، انتقاد کردن و کارهایی که باعث کاهش عزت نفس کودک می شود باید به شدت خودداری کرد زیرا انتقاد و قرار دادن کودک در فشار روانی علاوه بر این اختلال باعث می شود کودک به اختلالات افسردگی و اضطراب نیز دچار شود.
دارو درمانی: دارو درمانی تنها زمانی جواب می دهد که کودک به اختلالات دیگری مانند بیش فعالی، عدم تمرکز، اضطراب و افسردگی نیز دچار شده باشد در غیر این صورت نمی توان از دارویی برای درمان این بیماری کمک گرفت. دارو به کودکان بیش فعال کمک می کند تا تمرکز خود را افزایش دهند و بتوانند روند درمان را بهتر طی کنند.
اورتون گلینگهام: در این روش درمانی بین صداها و حروفی که آموزش داده می شود ارتباط برقرار می شود. این روش بر اساس یادگیری زبان طراحی شده است و در آن مهارت های خواندن و هجی کردن به صورت جزئی آموزش داده می شود و کودک به صورت گام به گام پیش می رود. این روش با نام تکنیک چندحسی نیز نامگذاری می شود که در آن تمامی حواس کودک از جمله بینایی، شنوایی و لامسه درگیر می شود.
روش های درمانی که برای بزرگسالان به کار برده می شود عبارتند از:
مانترا درمانی
شنیدن مکرر کتاب های صوتی
گوش دادن به سخنرانی ها و تحلیل کردن آنها
نتیجه گیری
اختلال خوانش پریشی یکی از اختلالات یادگیری است که برای درمان آن باید به متخصص مغز و اعصاب یا روانشناس مراجعه شود. روش درمان قطعی برای این بیماری تا به حال یافت نشده است اما از طریق راهکارهایی میتوان این اختلال را کنترل و حتی درمان کرد. جهش های ژنتیکی، آسیب های مغزی مانند سکته مغزی، قرار گرفتن مادر در معرض موتاژن ها در دوران بارداری میتواند از عوامل ایجاد این بیماری باشد. برای درمان و تشخیص این بیماری می توانید به مطب دکتر رادنوش پشم فروش متخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه کنید.
