سکته مغزی یکی از شایعترین علل مرگ و ناتوانی در جهان است. این بیماری نورولوژیک در صورت عدم تشخیص و درمان فوری میتواند در چند دقیقه سلولهای مغزی را از بین ببرد و منجر به ناتوانی دائمی یا مرگ شود.
سکته مغزی چیست؟
سکته مغزی به معنای اختلال ناگهانی در جریان خون مغزی است که منجر به مرگ سلولهای عصبی در ناحیه آسیبدیده میشود. این بیماری به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
-
ایسکمیک (Ischemic stroke): ناشی از انسداد شریان مغزی توسط لخته خون (ترومبوز یا آمبولی).
-
هموراژیک (Hemorrhagic stroke): ناشی از پارگی رگ خونی و خونریزی در بافت مغزی یا فضای اطراف آن.
اپیدمیولوژی و اهمیت بالینی
-
سکته دومین علت مرگ در جهان پس از بیماریهای قلبی است.
-
بیش از ۸۰٪ سکتهها از نوع ایسکمیک هستند.
-
شیوع سکته با افزایش سن، فشار خون بالا، دیابت و مصرف سیگار به شدت افزایش مییابد.
-
در ایران نیز سکته مغزی یکی از علل شایع مرگومیر و ناتوانی طولانیمدت است.
پاتوفیزیولوژی
-
در سکته ایسکمیک: لخته خون جریان خون را مسدود کرده و اکسیژن به نورونها نمیرسد (پدیدهی “time is brain”).
-
در سکته هموراژیک: خونریزی باعث فشار مستقیم روی بافت مغز و افزایش فشار داخل جمجمه میشود.
انواع سکته مغزی
۱. سکته ایسکمیک
-
ترومبوتیک: لخته در همان شریان مغزی تشکیل میشود.
-
آمبولیک: لخته از جای دیگری (مثلاً قلب) وارد مغز میشود.
-
سایر علل: بیماریهای انعقادی، تنگی شریان کاروتید.
۲. سکته هموراژیک
-
خونریزی داخل مغزی: معمولاً به علت فشار خون بالا یا بدخیمی عروقی.
-
خونریزی زیرعنکبوتیه (Subarachnoid hemorrhage): اغلب به علت پارگی آنوریسم.
علائم هشدار سکته (FAST / BEFAST)
علائم سکته مغزی
بهترین روش تشخیص سریع سکته، استفاده از آزمون FAST یا BEFAST است:
-
B (Balance): از دست دادن تعادل ناگهانی.
-
E (Eyes): تاری یا از دست دادن بینایی ناگهانی.
-
F (Face): افتادگی یک سمت صورت.
-
A (Arms): ضعف یا بیحسی در یک بازو.
-
S (Speech): اختلال در گفتار یا درک کلام.
-
T (Time): زمان حیاتی است؛ تماس فوری با اورژانس.
عوامل خطر ابتلا به سکته مغزی
-
فشار خون بالا (مهمترین عامل خطر)
-
دیابت
-
کلسترول و چربی خون بالا
-
مصرف دخانیات و الکل
-
فیبریلاسیون دهلیزی و بیماریهای قلبی
-
چاقی و کمتحرکی
-
عوامل ژنتیک و سن بالا
تشخیص سکته مغزی
-
معاینه بالینی و نمره NIHSS برای تعیین شدت سکته.
-
CT Scan بدون تزریق: برای افتراق ایسکمیک از هموراژیک.
-
MRI Diffusion: تشخیص زودرس ایسکمی.
-
CT Angiography / MR Angiography / DSA: برای بررسی انسداد یا آنوریسم.
-
آزمایشهای خون: قند، انعقاد، الکترولیتها.
درمان سکته مغزی
سکته ایسکمیک
<ul data-start=”4068″ data-end=”4217″>
-
ترومبولیز وریدی (tPA): تا ۴٫۵ ساعت اول پس از شروع علائم.
-
ترومبکتومی مکانیکی: برای انسداد شریانهای بزرگ، تا ۲۴ ساعت در بیماران منتخب.
سکته هموراژیک
- a-start=”4245″ data-end=”4387″>
-
کنترل فشار خون و علائم حیاتی.
-
جراحی (برداشتن هماتوم، دکمپرسیون).
-
درمان اندوواسکولار (کویلینگ آنوریسم).
-
اصلاح اختلالات انعقادی.
مراقبتهای پس از سکته و پیشگیری ثانویه
-
داروهای ضدپلاکت (آسپرین، کلوپیدوگرل).
-
آنتیکوآگولانها در بیماران با فیبریلاسیون دهلیزی.
-
استاتینها برای کنترل چربی.
-
کنترل دقیق فشار خون و قند خون.
-
تغییر سبک زندگی: ترک سیگار، فعالیت بدنی، رژیم غذایی سالم.
توانبخشی پس از سکته مغزی
-
فیزیوتراپی: بازگردانی حرکت و تعادل.
-
کاردرمانی: بازیابی فعالیتهای روزمره.
-
گفتاردرمانی: بهبود اختلالات گفتاری و بلع.
-
نوروسایکولوژی: حمایت روانی و شناختی.
عوارض سکته مغزی
-
ضعف یا فلج دائمی
-
مشکلات بلع و تغذیه
-
اختلال حافظه و شناخت
-
افسردگی پس از سکته
-
صرع و تشنج
-
خطر سکته مجدد
پیشگیری اولیه از سکته مغزی
درمان سکته مغزی
-
کنترل فشار خون
-
مدیریت دیابت و کلسترول
-
ترک سیگار و الکل
-
فعالیت بدنی منظم
-
رژیم غذایی سرشار از سبزیجات و میوهها
-
درمان فیبریلاسیون دهلیزی و سایر بیماریهای قلبی
جمعبندی
سکته مغزی یک اورژانس پزشکی است که نیاز به تشخیص سریع، درمان فوری و توانبخشی گسترده دارد. با کنترل عوامل خطر و تغییر سبک زندگی میتوان از بسیاری از سکتهها پیشگیری کرد. آشنایی مردم با علائم هشدار و مراجعه سریع به بیمارستان میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد.
🔗 لینکهای داخلی پیشنهادی:
برای مطالعه کاملتر درباره سکته مغزی میتوانید مقاله ما را در ویرگول بخوانید:
سکته مغزی چیست و چگونه از آن پیشگیری کنیم؟
اگر به دنبال مطالعه بیشتر به زبان انگلیسی هستید، میتوانید مقالهای کامل درباره سکته مغزی (Stroke: Symptoms, Causes, Treatment, and Prevention) را در مدیوم بخوانید. این مقاله توسط دکتر پشمفروش منتشر شده و به بررسی علائم، علل، روشهای درمان و راهکارهای پیشگیری از سکته مغزی پرداخته است.
رای اطلاعات تکمیلی و بررسی دقیقتر علائم، علل و روشهای درمان سکته مغزی، میتوانید مقاله من را در Quora مطالعه کنید. این مقاله به شما کمک میکند تا درک بهتری از پیشگیری و مدیریت سکته مغزی داشته باشید.
