بیماری های خود ایمنی مغز که بیماری های اتوایمیون نیز نامیده می شوند؛ دسته ای از بیماری ها هستند که در آن سیستم دفاعی بدن سلولهای مغزی را به عنوان عامل بیگانه در نظر میگیرد و به آنها حمله میکند و علیه آنها واکنش های ایمنی بروز می دهد. همین عامل موجب تحلیل رفتن سلول های دستگاه عصبی مرکزی می شود و بسیاری از بیماری ها به وجود می آیند. بیماری های اتو ایمیون مغز و اعصاب بسیار گسترده هستند؛ در ادامه مطلب انواع شایع این بیماری ها مورد بررسی قرار می گیرد.
انواع شایع بیماری های خود ایمنی مغز</span>
برخی از بیماری های نسبتاً شایع جزو بیماری های خود ایمنی مغز طبقه بندی می شوند. در طبقه بندی بیماری های اتو ایمیون مغز نوع سلول های درگیرشونده در نوع بیماری تاثیر زیادی دارند. برخی از انواع بیماری های اتوایمیون مغز عبارتند از:
میاستنی گراویس: میاستنی گراویس نوعی بیماری مزمن عصبی – عضلانی است که در آن گیرنده های استیل کولین تحلیل می روند یا توانایی مچ شدن با استیل کولین را از دست می دهند. در نتیجه در روند انتقال پیام از اعصاب به عضلات اختلال ایجاد می شود و فرد دچار ضعف عضلانی شدیدی می شود. عضلات پلک، عضلات صورت و عضلات مربوط به جویدن و بلعیدن، عضلات تنفسی و عضلات کنترل کننده گردن و پاها تحت تاثیر این بیماری قرار می گیرند.
مولتیپل اسکلروزیس: در این بیماری دستگاه ایمنی بدن غلاف میلین را که وظیفه محافظت از سلول های عصبی را برعهده دارد تخریب می کند و در هدایت پیام عصبی و سرعت آن مشکلاتی پیش می آید.
سندروم گیلن باره: در این بیماری خود ایمنی، سیستم ایمنی بدن به اعصاب حمله می کند و باعث ایجاد مشکلات حسی و ضعف بدنی می شود.
در بسیاری از موارد بیماری های خود ایمنی مغز، دیگر اندام ها و بافت های بدن را تحت تأثیر قرار می دهند و مشکلات متعددی را برای فرد به وجود میآورند به عنوان مثال ممکن است اعصاب چشم نیز دچار مشکل شوند و فرد با مشکلات بینایی دست و پنجه نرم کند. به دلیل اینکه این بیماری می تواند مشکلات متعددی را به وجود آورد؛ مطالعه در خصوص بیماری های اتوایمیون مغز و اعصاب اهمیت زیادی پیدا میکند.
علل به وجود آورنده بیماری های خود ایمنی مغز چیست؟
با وجود تحقیقات گسترده ای که در خصوص بیماری های خود ایمنی انجام شده است؛ هنوز علت دقیق این بیماری به اثبات نرسیده است و همچنان در پاره ای از ابهام به سر می برند. نتایج تحقیقات محققان تا به حال توانسته است یک سری از عوامل خطر را به همگان معرفی کند. تفاوت عوامل خطر با علت دقیق بیماری این است که عوامل خطر سبب بروز افزایش احتمال ابتلا به بیماری می شوند و با کنترل آنها می توان احتمال ابتلا به بیماری را کاهش داد؛ اما احتمال ابتلا به صفر نمی رسد.
رایج ترین عوامل خطر ابتلا به بیماری های خود ایمنی مغز عبارتند از:
مصرف بیش از حد دارو: مصرف بیش از حد بسیاری از داروها خصوصاً داروهای اعصاب می تواند سبب ایجاد مسمومیت شود و فرد را به بیماری های خود ایمنی مبتلا کند. مثلاً مصرف بیش از حد دارو و مسمومیت با ارگانوفسفات می تواند احتمال ابتلا به میاستنی گراویس را افزایش دهد.
عوامل ژنتیکی: عوامل ژنتیکی در بروز بیماری های خود ایمنی نقش بسیار مهمی دارند. به عنوان مثال طبق تحقیقات انجام شده ابتلا به بیماری ام اس می تواند به وراثت و ژنتیک وابسته باشد.
سایر عوامل خطر عبارتند از:
- قرار گرفتن مادران باردار در معرض مواد موتاژن
- ایجاد جهش در ژن ها
- سبک زندگی ناسالم و مصرف غذاهای ناسالم
- قرار گرفتن در معرض استرس و فشارهای روانی
- قرار گرفتن در مجاورت مواد شیمیایی
- مبتلا شدن به التهاب و تورم طولانی مدت
نشانه های بیماری های خود ایمنی و طبقه بندی آنها
از آنجا که بیماری های خود ایمنی مغز طیف گسترده ای را در بر می گیرند به انواع مختلف طبقه بندی می شوند؛ به همین سبب علائم آنها می تواند بسیار متفاوت باشد. به همین جهت علائم این بیماری ها با توجه به نوع بیماری بیان می شود:
علائم بیماری میاستنی گراویس عبارتند از:
- ضعف شدید عضلات
- فلج عضلات
- خس خس تنفسی
- افزایش ترشحات نایژه های دستگاه تنفسی
- تعریق شدید بدن نارسایی تنفسی
- ریزش شدید اشک
- بی اختیاری ادرار
- اسهال و استفراغ
- تنگی مردمک چشم
علائم مربوط به بیماری مولتیپل اسکلروزیس عبارتند از:
- بی اختیاری ادرار
- دوبینی
- تار شدن دید
- عدم توانایی در کنترل حرکات بدن
- کاهش قدرت تکلم
- احساس افسردگی
- ضعف حافظه و ناتوانی در تمرکز
- احساس مور مور شدن
علائم سندروم گیلن باره عبارتند از:
- ایجاد مشکلات حسی
- ضعف بدن
- احساس سوزش در اندام ها
- حالت خواب رفتگی ناگهانی در پا
- احساس بی حسی در پا
علائمی که برای بیماری های خود ایمنی مغز ذکر می شوند با توجه به میزان پیشرفت بیماری می توانند در انواع خفیف تا شدید در افراد بروز پیدا کنند. حتی در برخی از مواقع برخی از علائم مشاهده نمی شود و برخی از علائم با شدت بیشتر یا کمتری بروز پیدا میکنند. علائم در بیماری های اتوایمیون مغز و اعصاب اهمیت زیادی دارند و به درمانگر می تواند کمک زیادی کنند.
چه راه های درمانی برای بیماری های اتوایمیون مغز پیشنهاد می شود؟
برای درمان بیماری های خود ایمنی نوع بیماری، میزان پیشرفت بیماری و سلامت عمومی بیمار در نظر گرفته می شود. قبل از اقدام برای درمان متخصص مغز و اعصاب از طریق روشهای تشخیصی مانند سیتیاسکن و ام آر آی وجود بیماری را تایید می کند. سپس با توجه به پارامترهای مشخص روش درمانی را تعیین می کند.
روش های رایج برای درمان بیماری های خود ایمنی مغز عبارتند از:
استفاده از پلاسما فرز: در این روش مقداری از پلاسمای خون خارج می شود و با پلاسمای سالم جایگزین شود یا پس از تصفیه، پلاسما مجدداً به بدن تزریق می شود.
تجویز داروهای سرکوب کننده ایمنی بدن: از آنجا که سیستم ایمنی بدن در بیماری های خود ایمنی بسیار فعال است به همین سبب داروهایی برای سرکوب سیستم ایمنی بدن تجویز می شود تا جلوی فعالیت بیش از حد آن گرفته شود.
سایر روش های درمانی عبارتند از:
- تزریق داروهای ضد التهاب استروئیدی
- مدیریت علائم بیماری به کمک طب فیزیکی
- تجویز داروهای آنتی کولین برای درمان میاستنی گراویس
- انجام فیزیوتراپی برای بهبود وضعیت عضلات بدن
نتیجه گیری
بیماری های خود ایمنی مغز طیف وسیعی از بیماری ها را در بر می گیرند و می توانند مشکلات زیادی را برای افراد به وجود آورند؛ به طوری که بسیاری از افراد با خطر مرگ روبرو می شوند. میاستنی گراویس مالتیپل اسکلروزیس و سندروم گلین باره جزء این بیماری ها طبقه بندی می شوند. این بیماری ها می توانند اعصاب محیطی را نیز دچار درگیری کنند و مشکلاتی مانند کاهش حدت بینایی را به وجود آورند. برای درمان این بیماری ها می توانید به مطب دکتر رادنوش پشم فروش متخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه کنید.
