بیماری شریان کاروتید عارضه ای است که در اثر انسداد عروق کاروتید ایجاد میشود. عروق کاروتید دو رگ بزرگ در دو طرف گردن هستند که این دو رگ از کاروتید بزرگتر انشعاب مییابند. و وظیفه این کاروتید خونرسانی به مغز است. از شایع ترین علت های ایجاد سکته مغزی در جوانان دایسکشن شریان کاروتید در گردن و یا داخل جمجمه میباشد. دایسکشن شریان های ناحیه گردن به خصوص شریان های کاروتید از جمله آسیب های عروقی متعاقب ترومای بلانت ناحیه گردن به شمار میرود. محل شریان های کاروتید در گردن هستند و در اثر عوامل مختلف مانند ضربه به گردن و … در جداره رگ پارگی ایجاد میشود که میتواند هماتوم در رگ و بسته شدن آن و یا فرستادن لخته به رگ های داخل مغز میشود و سکته مغزی رخ میدهد. سکته مغزی موجب کاهش اکسیژن رسانی میشود و در عرض چند دقیقه سلول های مغزی شروع به مردن میکنند. سکته مغزی شایع ترین علت مرگ و علت اصلی ناتوانی دائمی میباشد. بیماری شریانی کاروتید به آرامی پیشرفت میکند. اولین علامتی که این وضعیت را نشان میدهد حمله ایسکمی یا سکته مغزی TIA میباشد. یکی از شایع ترین علل ایجاد سکته مغزی در افراد جوان دایسکشن شریان کاروتید در گردن و یا داخل جمجمه میباشد، شریان های کاروتید در گردن قرار دارند و خونرسانی به مغز را بر عهده دارند در اثر عوامل مختلف از جمله ضربه به گردن ،انجام حرکات نابجا در عضلات سر و گردن و غیره در جدار رگ پارگی ریزی ایجاد میشود که میتواند بتدریج باعث تشکیل هماتوم در رگ و بسته شدن رگ و یا فرستادن لخته به رگ های داخل مغز شود و سکته مغزی رخ دهد. درمان شامل تجویز داروهای ضد تجمع پلاکت ، داروهای ضدا نعقاد و در مواردی باز کردن رگ توسط استنت و یا خارج کردن لخته توسط استنت از طریق انژیو گرافی است این عمل جراحی توسط فلوشیپ نورو اینترونشن انجام می شود.
در صورتی که علائم یا نشانه های سکته مغزی را یکبار تجربه کرده اید باید به توصیه های پزشکی عمل کنید. حتی در صورتی که علائم ناشی از آن موقتی و سریع بهبود پیدا کرده اید، میتواند موجب بروز یک سکته کامل شود.
علل بیماری عروق کاروتید
ایجاد پلاک در شریان کاروتید که خون را به مغز انتقال میدهد به علت بیماری شریان کاروتید است. این پلاک ها شامل کلسیم، کلسترول، بافت فیبروز و باقی مانده های سلولی است که در محل آسیب های داخل شریان قرار میگیرد که به این روند آترواسکلروز میگویند. عروق کاروتید که با پلاک ها مسدود میشوند سفت و محکم هستند. شریان مسدود شده در تحویل اکسیژن و مواد مغذی به ساختار حیاتی مغز دچر مشکل میشود.
بیماری شریان کاروتید میتواند احتمال سکته مغزی را افزایش دهد. سکته مغزی میتواند باعث آسیب مغزی و ضعف عضلانی شود و در مواردی هم کشنده هستند.
آترواسکلروز باعث میشود که خون کافی به مغز نرسد و کاهش جریان خون میتواند موجب سکته مغزی شود.
پلاک شکسته در عروق مغزی میتواند موجب انسداد شود و این انسداد باعث کاهش جریان خون و سکته مغزی میشود.
برخی از پلاک ها دیواره های داخلی رگ به صورت وارونه قرار میگیرد بدن آن را به عنوان آسیب شناسایی میکند و واکنش نشان میدهد و همین امر موجب میشود که سلول های خونی به منطقه ی آسیب دیده ارسال شوند. همین امر موجب بزرگ شدن لخته و کاهش جریان خون و سکته مغزی میشود.
علائم شایع شریان کاروتید
در مراحل اولیه عروق کاروتید عموما علائمی ایجاد نمیشود. در عین حال وضعیتی جدی است و میتواند باعث بروز سکته مغزی شود.
- درد گردن
- سردرد ناگهانی بدون علت
- افتادگی پلک
- بی حسی و ضعف در یک طرف بدن
- سرگیجه ناگهانی
- از دست دادن تعادل
- ضعف در نیمی از بدن
- اختلال در تکلم و درک
- اشکال در بینایی در یک یا هر دو چشم
چه مواردی خطر ابتلا به بیماری شریان کاروتید را افزایش میدهد ؟
سن: افزایش سن انعطاف پذیری شریان ها را کم و آن را آسیب پذیر میکند.
ارثی بودن: در صورتی که در خانواده سابقه ابتلا به بیماری عروق کرونر باشد خطر ابتلا به بیماری افزایش مییابد.
چاقی: اضافه وزن باعث افزایش احتمال ابتلا به دیابت و آترواسکلروز میشود.
فشار خون بالا : فشار بیش از حد روی دیواره های شریان میتواند آنها را آسیب پذیر کند.
دیابت: دیابت توانایی بیمار را در مصرف چربی شده و خطر ابتلا به فشار خون و آترواسکلروز را افزایش میدهد.
چربی خون بالا: سطح بالای کلسترول لیبوپروتئین با چگالی کم و سطح بالای تریگلیسیرید میتواند باعث چربی خون و انباشه شدن پلاک ها شود.
استعمال تنباکو و دخانیات: نیکوتین میتواند پوشش داخلی شریان ها را تحریک کند. مصرف دخانیات نیز میتواند ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهد.
اختلال تنفس در خواب: قطع شدن تنفس در شب به طور موقت میتواند خطر ابتلا به سکته مغزی را افزایش دهد.
ورزش نکردن: ورزش نکردن میتواند باعث چاقی، دیابت، فشار خون بالا شده و موجب آسیب به شریان ها میشود.
چگونه از بیماری شریان کاروتید جلوگیری کنیم؟
وزن خود را کنترل کنید چرا که اضافه وزن میتواند موجب دیابت، فشار خون و … شود.
مصرف کلسترول و چربی را کاهش دهید زیرا مصرف رچربی های اشباع شده میتواند موجب پلاک درون رگ شود.
رژیم غذایی مناسب (انواع میوه ها و سبزیجات)، سعی کنید که مواد غذایی که حاوی پتاسیم، آنتی اکسیدان و غیره باشد را مصرف کنید.
مصرف نمک را کاهش دهید زیرا مصرف زیاد نمک میتواند موجب افزایش فشار خون شود.
ترک دخانیات
ورش کردن موجب کاهش فشار خون، افزایش کلسترول خوب، کاهش وزن، کنترل دیابت میشود و موجب سلامت رگ های خونی وقلب شده و استرس را کاهش میدهد.
نحوه تشخیص بیماری شریان کاروتید
پزشک به صورت فیزیکی فرد را معاینه میکند. در طی معاینه فیزیکی صدای رگ های کاروتید را در ناحیه گردن را گوش میدهد که در صورت وجود صدا در این ناحیه نشان از مسدود شدن شریان است. پزشک پس از معاینه فیزیکی توانایی جسمی و ذهنی بیمار را بررسی میکند.
برای بررسی جریان خون و فشار در شریان کاروتید سونوگرافی انجام میشود.
برای بررسی سکته مغزی سی تی اسکن و ام آر آی
سی تی آنژیو گرافی یا آنژیوگرافی ام ار میتواند تصاویر بیشتری از س=شریان های کاروتید را به شما بدهد.
درمان بیماری شریان کاروتید
در صورت خفیف یا متوسط بودن انسداد بیمار کارهایی که خطر ابتلا به این بیماری را بیشتر میکند را نباید انجام دهد. باید شیوه زندگی خود را تغییر دهد. پزشک میتواند داروهای کاهش دهنده یا آسپرین را برای جلوگیری از لخته شدن خون توصیه کند.در صورت شدید بودن انسداد یا اینکه قبلا سکته مغزی کوچک در فرد رخ داده باشد، پزشک باید سعی در رفع انسداد رگ نماید.
آندارترکتومی کاروتید
این روش درمان به این صورت است که پس از برش در جلوی گردن جراح شریان کاروتید آسیب دیده و پلاک ها را از بین میبرد و در انتها شریان را با دو یا چند پیوند بازسازی میکند. از عوارض جراحی میتوان به احساس درد، اختلال در بلع غذا که میتواند موجب درد در ناحیه گردن نیز شود. مراقبت های بعد از جراحی را حتما جدی بگیرید و تا ۲ الی ۳ هفته از بلند کردن اجسام سنگین باید خودداری شود.
آنژیوپلاستی کاروتید و استنت گذاری
در صورتی که شرایط بیمار برای انجام آندارترکتومی کاروتید مساعد نباشد با بیهوشی موضعی عمل آنژیوپلاستی و استنت گذاری این عمل انجام میشود. استنت متصل به بالون کوچک به داخل رگ فرستاده و استنت یا فنر مانع ایجاد انسداد مجدد رگ میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید
در صورتی که علائم و نشانه های سکته مغزی را یک بار تجربه کرده اید حتی اگر سکته مغزی TIA یا کوچک بوده است و بیمار سریعا بهبود یافته ،حتما باید به دستورالعمل های پزشک عمل کنید. در صورتی که مواردی که پزشک به شما گوشزد کرده است را رعایت نکنید ممکن است موجب بروز سکته مغزی کامل شود. در صورتی که ریسک فاکتورهای سکته مغزی را دارا هستید حتی اگر علائمی نداشته باشید به پزشک مراجعه کنید تا پزشک با علم و تجربه خود شما را از در مقابل سکته مغزی محافظت کند.
