حادثه مغزی-عروقی (cerebro vascular accident) معمولا سکته نامیده میشود. سکته مغزی زمانی رخ می دهد که جریان خون به یک ناحیه از مغز قطع شود یا به طور چشمگیری کاهش پیدا کند. خون به سلول های مغزی اکسیژن و مواد غذایی میرساند در نتیجه فقدان اکسیژن میتواند موجب آسیب رساندن و یا نابودی بافت در مغز شود (بدون اکسیژن سلول های مغزی شروع به از بین رفتن و مردن می کنند). سکته مغزی در اثر خونریزی مغزی نیز اتفاق میافتد به طوریکه بیمار ناگهان به حالت اغماء و بیهوشی میافتد که ساعتها و روزها ادامه دارد و اغلب با فلج نیمی از بدن و فلج صورت و دفع غیرارادی ادرار و مدفوع همراه خواهد بود. در نتیجه سکته ی مغزی می تواند منجر به آسیب شدید مغزی شود. سکته مغزی نوعی اختلال مغزی و سومین علت مرگ بعد از بیماریهای قلبی- عروقی و سرطان است. سکته مغزی می تواند از خفیف تا بسیار شدید باشد. این بیماری سبب مرگ حدود نیمی از مبتلایان و یا دچار معلولیت دائمی نیمه دیگر میشود. تمام اینها بسته به شدت آسیب دارد.
انواع سکته مغزی
دو نوع سکته ی مغزی اصلی وجود دارد:
سکته انسدادی یا ایسکمیک: سکته مغزی ایسکمیک با بسته شدن رگ با لخته یا دیگر مواد بوجود می آید. یک لخته ی خون عروق کوچک مغزی را مسدود می کند. و نتیجه آن نرسیدن خون به مناطق آن قسمت خواهد شد. اگر این لخته با رسوب در خود عروق داخل مغز تشکیل شده باشد به آن آترواسکلروزیس گفته میشود. اگر لخته در جای دیگری از بدن تشکیل شده باشد (مثل قلب) و سپس به مغز منتقل شده باشد به آن آمبولی می گویند.
سکته هموراژیک یا خونریزی دهنده: در حدود ۱۵ درصد سکته های مغزی را تشکیل میدهند. این نوع سکته مغزی از پارگی عروق مغزی ایجاد می شود.
سکته هموراژیک
سکته هموراژیک با خونریزی عروق مرتبط با مغز همراه خواهد بود.
انواع سکته هموراژیک
خونریزی درون مغزی
این نوع از سکته هموراژیک زمانی اتفاق میافتد که یکی از رگ های درون مغز دچار پارگی شود. در نتیجه آن خونریزی داخل مغزی Intracerebral Hemorrhage رخ خواهد داد.
این خونریزی موجب میشود تمام سلول های مغزی در برخورد با خون بمیرند. نتیجه مرگ سلولها این خواهد بود که کاری که آنها انجام میدادند نیز متوقف می شود. به طور مثال اگر ناحیه ای که حرکت دست را انجام می دهد از کار بیوفتد دیگر نمی توانید دستتان را حرکت دهید.
خونریزی باعث افزایش فشار در داخل مغز میشود. انواع سکته مغزی می تواند منجر به سکته خونریزی نیز بشوند. مثلا سکته امبولی می تواند مدتی بعد باعث سکته ی خونریزی بشود!
در برخی موارد نادر نیز محل اتصال شریان به ورید در مغز دچار بدشکلی شده و در نتیجه این محل دچار پارگی شده و خونریزی ایجاد می کند.
خونریزی زیرعنکبوتیه
این نوع خونریزی در فضایی بین مغز و جمجمه رخ می دهد. یک پوشش سه لایه (به نام مننژ) روی مغز را گرفته است و از آن محافظت می کند. این پوشش یک فضایی بین مغز و جمجمه ایجاد کرده که شریان ها و وریدهایی درون آن قرار دارد. به این فضا فضای زیر عنکبوتیه Subarachnoid Hemorrhage گفته میشود. پارگی این عروق، خون را به فضای زیرعنکبوتیه می ریزد. نتیجه این پارگی باعث افزایش فشار درون مغزی شده و سلول های اطراف خونریزی تحت فشار قرار میگیرند. شایع ترین علت این پارگی ها وجود آنوریسم و پارگی آن است. دیگر علت های آن شامل:
- بدشکلی های شریانی-وریدی
- بیماری های خونریزی
- آسیب مغزی
- رقیق کننده های خون
علائم خونریزی مغزی در اثر سکته
- سنگینی ناگهانی در اندام ها یا کرختی و ناتوانی در کنترل عضلات
- عدم توانایی حرکت دادن بخشهایی از بدن
- کاهش یا از دست دادن هوشیاری
- از دست دادن تعادل
- عدم توانایی تکلم
- سردرد ناگهانی و شدید
- سرگیجه
- تشنج
- اختلالات در بینایی
- بی اختیاری مدفوع یا ادرار
- حالت تهوع و استفراغ
- اختلال در بلع
- سردرگمی یا بی نظم بودن
عوامل منجر به خونریزی مغزی در اثر سکته
شایع ترین علت خونریزی مغزی بر اثر سکته آنوریسم میباشد. آنوریسم زمانی رخ میدهد که در اثر فشار خونمزمن و خطرناک یا هنگامی که دیواره رگ های خونی ضعیف شده باشد، دیواره رگ بزرگ بمانند بالون میشود. این بالون موجب نازک شدن دیواره عروق و در نهایت دچار شکستگی و پارگی خواهد شد.
بدشکلی های شریانی-وریدی که علت دیگر خونریزی مغزی بر اثر سکته میمیباشد و رخداد آن نادر میباشد. هنگامی این اتفاق میافتد که شریان و ورید به صورت غیرطبیعی به هم متصل شده اند.
درمان سکته مغزی خونریزی دهنده
کنترل خونریزی و کاهش فشار درون مغزی در این زمان بسیار اهمیت دارد. دارو ها میتوانند فشارخون را کم کرده یا از سرعت خونریزی بکاهند. در صورتی که از داروهای رقیق کننده خون استفاده میکنید و دچار سکته هموراژیک شوید در معرض خونریزی بیشتری قرار خواهید گرفت. در این زمان باید از داروهای ضد رقیق کننده خون استفاده کنید.
جراحی
بعد از درمان اورژانسی خونریزی مغزی بر اثر سکته درمان از طریق جراحی باید انجام شود. در صورتی که پارگی کوچک باشد خونریزی و فشار کمی رخ دهد با درمان مراقبتی فرد میتواند بهبود یابد.
درمان های مراقبتی شامل موارد زیر است:
- استراحت
- تزریق مایع داخل وریدی
- گفتار درمانی
- کاردرمانی
- فیزیوتراپی
در سکته های شدید تر ممکن است نیاز به جراحی باشد تا عروق پاره شده ترمیم شود. در صورتی که پارگی در نتیجه بدشکلی شریانی- وریدی باشد ممکن است در زمان جراحی آن قسمت از رگ را خارج کنند. قابلیت انجام اینکار همیشه امکان پذیر نیست و بسته به مکان رگ دارد.
برای شناخت کامل علائم، انواع و درمان سکته مغزی راهنمای جامع ما را ببینید.
